T LEFT

Leita

T RIGHT
Broytt dálkingarstøða í havsúgdjórum
1. november 2011
Norðurlendsk kanning er gjørd av, hvussu dálkingarstøðan í havsúgdjórum er broytt tey seinastu umleið tredivu árini.
Hetta skrivar Umhvørvisstovan á síni heimasíðu.
Myndin er av spiki og tvøsti í seinastu grindini í Gøtu í summar
01-11-2011 | Dįlkandi evnir ķ havsśgdjórum Dįlkandi evnir ķ havsśgdjórum

Noršurlendsk kanning er gjųrd av, hvussu dįlkingarstųšan ķ havsśgdjórum er broytt tey seinastu umleiš tredivu įrini.


Ķ lųtuni veršur seinasta hond lųgd į frįgreišing, sum lżsir śrslitini av eini stųrri noršurlendskari kanning, har Fųroyar, Ķsland, Norra, Svųrķki og Danmark (vegna Grųnland) hava samstarvaš viš tķ fyri eygaš, at lżsa dįlkingarstųšuna ķ havsśgdjórum fyri at fįa eina mynd av, hvussu dįlkingarstųšan er broytt sķšani 1980-ini og fram til nżggjari tķš.
Havsśgdjórini, sum eru kannaši, eru nebbafiskur, sildreki, grindahvalur, skjórutur springari, nķsa, ringkópur og klappus.

Dįlkandi evnini, sum kannaš er fyri, eru bromeraši flammutįlmandi evnir, so sum PBDE, perfluoreraši evnir (PFOS) og polykloreraši naftalen (PCN).  

Mannagjųrd bromeraši flammutįlmandi evnir eru m.a. PBDE, mešan onnur helst eru av nįttśrligum uppruna. Perfluoreraši evnir sum PFOS, er ein bólkur av evnum, sum hava veriš og lutvķst enn verša brśkt til at višgerša tilfar soleišis, at taš ikki veršur vįtt ella feittut (Teflon/Goretex). PCN er ein bólkur av evnum, sum langt sķšani vóršu bannaš, men sum lutvķst verša til, ķ sambandi viš at tilfar veršur brent, eins og dioksin.

Havsśgdjór eru serliga śtsett fyri fitiloysilig dįlkandi evni, sum nųkur av hesum evnunum eru, av tķ at tey hava so stórar fitigoymslur, har hesi evnini upphópast.

Gongdin ķ dįlkandi evnum ķ havsśgdjórum:
Fleiri av dįlkandi evnunum minkašu ķ tķšarskeišnum, sum kanningin fevnir um. Hetta sįst til dųmis viš PBDE, polyklorerašum naftalenum og PFOS, har PFOS var taš perfluoreraša evniš, sum varš funniš viš hęgst konsentratión. Hinvegin sįst vaksandi innihald av ųšrum perfluorerašum evnum.
Innihaldiš av PBDE vaks frį 1980unum til endan av 1990unum, og sķšani er taš minkaš aftur ķ fyrru helvt av 2000-talinum. Hendan gongd sįst ķ ųllum kannašu slųgunum av havsśgdjórum og er hagfrųšiliga eftirfarandi ķ nebbafiski og skjórutum springara. Minkingin av PBDE ķ tķšskeišnum 2000-2006 sįst ķ ųllum slųgunum og var stųrst (-44%) ķ ringkópi śr Grųnlandi.
Fyri polykloreraši naftalen varš ikki įvķst nakaš einstįttaš rįk, tó varš įvķst hagfrųšiliga eftirfarandi minking ķ hesum bólki av evnum  ķ nebbafiski og klappus. Ķ hinum slųgunum varš bert stašfest minking av einstųkum evnum ķ bólkinum polykloreraši naftalenir.

Śrslitini eru partur av PhD verkętlan hjį svenskum granskara. Leinkja til filmsklipp um śrslitini ķ svenskum sjónvarpi sęst her

 

Les meira um flammutįlmandi evnir her

Les meira um perfluoreraši evnir her

Frįgreišingin:

Kanningin er fyriskipaš śr Fųroyum, og arbeiši er fariš fram sum eitt samstarv millum granskarar av havsśgdjórum og dįlkandi evnum śr luttakandi londunum. Frįgreišingin fer til prentingar į prentsmišjuni hjį Noršurlandarįšharrarįšnum ķ nęstum.

 

Vilt tś vita meira um kanningina, kanst tś seta teg ķ samband viš Mariu Dam į Umhvųrvisstovuni, tlf. 232470 ella senda ein t-post į MariaD@us.fo
 Kelda: Umhvųrvisstovan


Sniðgivið og forritað hevur KREA
KREA
Mjólkavirkið Búnaðarmanna