T LEFT

Leita

T RIGHT
Oyða vit alt tilfeingi?
20. februar 2008
Eru vit við at oyða alt okkara tilfeingið?
Hetta vil Kjartan Kristiansen, sum var stjóri á Menningarstovuni, vera við. Í Dimmalætting og Sosialinum hevur hann ført sjónarmiðið fram undir eini grein, sum hann nevnir "Tilfeingisrøkt".
Heimabeiti skal ikki taka alla greinina fram her, men bert taka eitt serligt brot śr, sum hevur viš hagar og jųrš at gera og annars vķsa į blašgreinina.
Kjartan skrivar undir undiryvirskriftini Feli ella einbżttar hagar:
"Ķ fiskivinnuni viš Fųroyar hava vit tvey vęleydnaš dųmi um tilfeingisrųkt. Annaš er ķ hummaraveišu og hitt ķ jįkupsskeljaveišuni. Fleiri eru um at reka hummarafiskiskapin į avmarkašum ųki, mešan bert ein hevur loyvi at veiša jįkupsskel į somuleišis avmarkašum ųki. Ķ hvųrgum fųri fręttist um, at tilfeingiš er hótt,  heldur tvųrtur ķ móti vķsa kanningar, at vęl veršur fariš um.
Bįšir fiskiskapirnir  hava taš felags, at  teir eru at kalla fręlsir, og fiskimenn kenna seg hava ognarrętt og tķ eisini įbyrgd av vinnuni.
Stųrsti skašin, iš hendi ķ 1994, var, at livandi tilfeingi ķ havinum gjųrdist landsogn. Sagt er, at taš er ogn Fųroya fólks, men veruleikin er, at hetta tilfeingi gjųrdist ogn politikaranna, og umsitingin av tķ gjųrdist enn meira politisk, enn hon nakrantķš hevši veriš.
Varš tilfeingi ķstašin skipaš sum óšalsjųrš į landi, og eins og her at rųkt og skuršur vóršu avrįdd į hagastżrisfundi, mįttu ognarmenn semjast į egnum ašalfundi, heldur enn sum nś, har teir viš bestu lųgfrųšingunum og bestu politisku sambondunum kunnu spęla hund viš eitt veikt politikarastżri og vinna sęr fyrimunir til ógagns og skaša fyri ašrar ognarmenn.
Į landi sķggja vit, hvat hendir ķ haganum. Graslendi minkar įr um įr. Skrišur og reyn sķggjast sjónskari ķ dag, og tó eg ikki havi beinleišis prógv, tori eg at halda upp į, at grasminkingin er stųrst ķ leigulendingahųgunum og ķ hųgum viš kenning.
Bert ķ bestu įrum kann festibóndi liva av sķnum festi, um h ann leggur seg eftir mjólkarframleišslu, men hon tekur so aloftast alla hansara orku og tķš. Nógvir hagar verša tķ rųktir av ųšrum, sum umframt rųktingarlųn sleppa at hava egnan seyš ķ haganum. Óneyšugt at siga veršur hagin tį yvirskipašur, serliga um sumrarnar viš nógvum tvķlembum. Sama skili er viš nógvum kenningarseyši. Ovbit og moldloysi veršur hareftir og veksur įr um įr.
At leigulendingurin nś kann leiga ųšrum ta jųrš, hann ikki sjįlvur rųkir, eggjar til enn stųrri vanrųkt og moldspill.
Politikarar eru ikki valdir at spęla ognarmenn, og taš er eisini taš, teir duga minst til. Hvussu ólagaligir og illa lżddir privatir ognarmenn kunnu vera, so duga teir alra flestu at ansa eftir sķnum ognum. Ognir, sum eru vęl umsitnar, hava ikki bara virši fyri sķnar ognarmenn, men eru til gagns fyri alt samfelagiš.
At ansa eftir og skipa fyri lógum, so privatir ognarmenn ikki misnżta sķnar ognir og taš vald, tęr geva teimum, til  skaša fyri ašrar ognarmenn og umhvųrviš, er fremsta uppgįvan hjį politikarum; taš teir eru valdir til og skulu duga.
Einasta rętta loysnin - at lata landsjųršina og haviš viš sķnum livandi tilfeingi til ognarmenn at rųkja ķ skipanum lķkum fela - er ongin lķtil avbjóšing og, so langt śt sum taš er komiš, heldur ikki kostnašarleyst. Men veršur taš ikki gjųrt, veršur haviš oytt og hagarnir grasleysir."
 
Soleišis koma hagar okkara at sķggja śt, um vit lata standa til -vil Kjartan Kristiansen vera viš
 
Kelda:
Sosialurin nr. 36 frį 20. februar 2008 į sķšu 14
Dimmalętting nr. 36 frį 20. februar 2008 į sķšu 8.


Sniðgivið og forritað hevur KREA
Mjólkavirkið Búnaðarmanna
KREA